The winner takes it all. In toenemende mate zijn we in een wedstrijd beland, waarin de beste mag schitteren. Winnaars en verliezers. Met soms een dunne scheidslijn, omdat de kansen kunnen keren. Armoede in Nederland kent naast een vage scheidslijn ook een hele forse streep: de drempel van de armoede die van generatie op generatie door blijft lopen. Als je voor een dubbeltje geboren bent, is het kwartje vaak onbereikbaar, hoe hard je ook vecht om de sociale ladder te bestijgen. Armoede als een veelkoppig monster, waarvan de tentakels je steeds maar blijven terugtrekken in de onmacht je eigen leven vorm te geven.

Raf Janssen, voormalig directeur van Sjakuus over de bijdrage van Jeannette: "Jeannette maakt vaardigheden in mensen wakker om zelf hun dagelijkse werkelijkheid zó te verbeelden dat de pijn en moeite, maar ook de kracht en levenswil, over komen op henzelf én op hun omgeving." Sjakuus is de de landelijke organisatie die opkomt voor de belangen van mensen een laag inkomen. Raf Jansen is nu wethouder sociaal beleid, wonen en cultuur in de gemeente Peel en Maas.
Gebruik | © 2017 ComunicArte

Arm in Brabant


Armoede als tijdelijk dip of als blijvertje. De discussies en spanningen liepen hoog op in de groep van acht autochtone Nederlanders, die samen de door hen gedeelde armoede onder publieke aandacht wilden brengen. Als je niet meer kunt kopen wat altijd wel binnen je bereik lag, kun je je gefrustreerd voelen. Als je nooit hebt kunnen doen wat je wilde, als je nooit aan je kinderen hebt kunnen geven wat je echt nodig vond, dan kun je je kwaad voelen. Woest. Twee soorten armoede in één project is een forse uitdaging.

De kunst is te zoeken naar het gemeenschappelijke pijnpunt. Als dat er is. Na het op hoge toon uitwisselen van gedachten, gevoelens en standpunten (en die ruimte moet er nadrukkelijke zijn), is het productief om te zoeken naar de mogelijke overeenkomsten. Een worsteling, die door de inzet van creatieve middelen, langzaam maar zeker inzichten kan opleveren. Praten afgewisseld met doen. Het zoeken naar symbolen is daarbij een krachtig instrument; wat verbeeldt jouw frustratie, jouw boosheid, jouw onmacht. Een beeld.

Daarna komt de vraag, wat je nodig hebt om die frustratie, boosheid of onmacht om te zetten. Wat zit er onder die gevoelens? Geen gemakkelijk proces, omdat de diepere lagen niet altijd zomaar aan de oppervlakte liggen. In het geval van armoede is schaamte een sterke drijfveer om je te verbergen; de een doet dat door zich onzichtbaar te maken, de ander door de aanval als beste verdediging te kiezen. Een schaamte die verzacht zou kunnen worden door een tegendraadse beweging van buiten af: erkenning.

In ons kunstproject Doenpraten, konden we die erkenning verbeelden door het oog. 'Gezien worden' bleek de grootste wens van alle acht deelnemers. Gezien worden in wie je werkelijk bent, los van de actuele problematiek waarin je door wat voor reden dan ook verzeild bent geraakt. Een mens. Ondanks alle ervaring die ik al had, heeft het mij als begeleider diep geraakt, dat je met een groep via een intensief traject, tot deze kern kunt komen. Een werkelijk houvast in een leven dat niet van een leie dakje gaat.

Met het beeld van het oog als uitgangspunt, is het kunstwerk daarna tot stand gekomen. Met groep hebben we een ontwerp gemaakt voor een drieluik in glas-en-lood. Een ervaren glaskunstenaar, Carla van Olst, die ook adviseerde bij het ontwerp, heeft de ramen uiteindelijk gemaakt. Scherp was het besef dat dit 'oog' ook zichtbaar moest zijn. We besloten daarom te verzoeken het drieluik op te hangen in de werkkamer van de provinciebestuurder, die verantwoordelijk is voor het welzijn in Noord-Brabant. Bij de officiële overdracht in de robuuste kantoorkolos langs de A2 in Den Bosch, greep een van de deelnemsters mijn hand en verzuchtte met tranen in haar ogen: "Ik heb me nog nooit zo gezien gevoeld".





Zien begint met respect voor de ander.

Willem Sandberg